रवीन्द्रनाथस्य विषये

श्री रवीन्द्रनाथठाकुरः साहित्यक्षेत्रे उन्नतोन्नतः पूज्यश्च । नोबलेप्रशस्तिं लब्ध्वा स भारतवर्षस्य गौरवमवर्धयत्‌ । वङ्गदेशे तस्याभिमानिनो बहवः । तद्विषये भाषमाणः ज्ञानपीठप्रशस्तिभूषितः श्रेष्ठो नाटक कारः गिरीश कार्नाडोऽवोचत्‌ ‘‘रवीन्द्रो द्वितीयश्रेण्या नाटककार’’ इति । अनेन विमर्शेन के चन रवीन्द्राभिमानिनः उद्विग्नाः इति ज्ञायते । किन्तु कार्नाडस्य वचः अवधानेन श्रोतव्यम्‌ । रवीन्द्रः...

दीपावली पुनरागता

हर्षस्य पर्व दीपावली । जना दीपान्‌ प्रज्वाल्य तस्मिन्‌ पर्वणि सन्तुष्यन्ति । नूतनानि वस्त्राणि धारयन्ति । भक्ष्याणि निर्माय खादन्ति, खादयन्ति । बन्धून्‌ अभिनन्दयन्ति । सर्वं सुन्दरम्‌ । किन्तु दीपावलीपर्वणि स्फोटकानां स्फोटनं यत्‌ क्रियते, तदतीव दुःखकरम्‌ । तत्र कारणं वयं न पश्यामः । कर्णयोहिंसां जनयति स्फोटक शब्दः...

प्राणिभ्यो मनुष्यः श्रेष्ठः किम्‌?

जगति नाना प्राणिनः सन्ति । सिंहाः सर्पाः गृध्राः उलूकाः मीनाः इत्यादि । तेभ्यो मानवः श्रेष्ठो यस्मात्स धिषणाम्‌ उपयुङ्‌क्ते , साहित्यं सृजति, नूतनान्‌ आविष्कारान्‌ करोतीति वयम्‌ मन्यामहे । क मपि नरं निन्दितुं तं ‘गर्दभ, उलूक , श्वन्‌’ इति सम्बोधयामः । किन्तु वास्तवे विचारे क्रि यमाणे, अनेकेषु...

जलं पातुं योग्यं नास्ति

बेङ्गळूरुनगर्यां जलस्य दौर्लभ्यम्‌ । जलं विना जीवनमेव नास्ति । कोट्यधिकेभ्यो जनेभ्यः पर्याप्तं जलं दातुं सर्वकारो न शक्नोति । जनाः नलिकाकू पेभ्यः प्रयत्नेन जलं किञ्चाित्‌ संगृ†न्ति । दुर्दैवादद्य नगरस्य भूाै लभ्यं जलं रासायनिक भरितम्‌ । अस्य पानेन महती हानिर्भविष्यतीति वैद्या वदन्ति । गत्यन्तराभावाज्जानास्तदेव पिबन्ति । न...

पठनप्रवृत्तिर्वर्धताम्‌

शालासु छात्राणां ग्रन्थपठनरुचिम्‌ उत्पादयितुं वर्धयितुं च कर्णाटक प्रशासनं चिन्तयतीति ज्ञात्वा मोदामहे । यः पठति लिखति परिपृच्छति पण्डितान्‌ उपाश्रयति । तस्य दिवाकरकिरणैर्नलिनी दलमिव विकास्यते बुद्धिः इति प्राचीनोक्तिः । अद्यत्वे च्छात्राः पठनमेव विस्मृतवन्तः । सदा कालं गणक यन्त्रस्य दूरदर्शनस्य वा पुरः उपविश्य कालं नयन्ति । यदापि पठन्ति,...

वरदक्षिणाप्रकरणानि

विवाहवेलायां कन्यापिता वराय विविधान्‌ उपचारान्‌ कुर्यात्‌, दक्षिणां दद्यात्‌ इति दुष्टा पद्धतिरस्माकं देशे रू ढमूला । एताम्‌ उन्मूलयितुं शासनं कृतम्‌ इति अत्यन्तं स्वागतार्ह्‌ । किन्तु क्वचित्‌ क्वचित्‌ अस्य शासनस्य दुरुपयोगोऽपि जायते । पतिगृहम्‌ आगता वधूः अल्पीयसा कारणेन क्रुद्धा पत्युः पतिबन्धूनां चोपरि आरक्षकस्थाने आक्षेपं समर्पयति । तदा...

क्रीडनकानि अपायकारीणि

शिशूनां मनः तोषयितुं पितरः क्रीडनकानि ददाति । बन्धूनां गृहं गच्छन्तो बहवः वर्णयानि क्रीडनकानि नीत्वा शिशुभ्यो यच्छन्ति । उद्देशस्तत्र युक्त एव । किन्तु परिणामः कदाचिद्‌ भय‘रोऽपि भवतीति न विस्मर्तव्यम्‌ । तत्र कारणं किमिति चेत्‌ क्रीडनकानाम्‌ आकर्षकत्वं वर्धयितुं वर्णलेपनं क्रि यते । स च वर्णो बहुधा सीसकाख्येन...

गणेशपर्वाचरणम्‌

अस्मिन्‌ काले पर्वाणि हर्षं न जनयन्ति, किन्तु भयं जनयन्ति । पुष्पपत्रफलादीनां मूल्यं गगनचुम्बि । गणेशस्य मृन्मयी प्रतिमा क्व विसर्जनीयेति समस्या । पूजां कर्तुं मन्त्राः पठनीयाः । ये संस्कृतं न विदन्ति तैः पुरोहितोऽन्वेष्टव्यः इति बहुधा चिन्ता । तदुपरि गणेशपर्वकाले केचन ‘नायकाः समुद्‌भवन्ति । एते वीथ्यां वीथ्यां...

ओणंपर्वाचरितम्‌

तरुवनन्तपुरम्‌केरलराज्यस्य प्रजानां मुख्यं पर्व ओणम्‌ इति विख्यातं बुधवासरे सोत्साहम्‌ आचरितम्‌ । रङ्गवल्ली अस्य पर्वणो विशेषः । पुष्पाणां बहुवर्णानाम्‌ उपयोगेन मनोज्ञा रङ्गवल्ली रज्यते के रलीयाः । अस्मिन्‌ पर्वणि बलिचक्रवर्ती पातालाद्‌ आगत्य प्रजानां पूजां स्वीक रोति, तेषां सन्तोषे भागं वहति इति विश्वासः । केरलेषु जनाः ओणंसन्दर्भे नृत्यगीतादिषु...

सन्तोषं जनयेत्‌ प्राज्ञः

येन के न प्रकारेण यस्य क स्यापि देहिनः । सन्तोषं जनयेत्प्राज्ञस्तदेवेश्वरपूजनम्‌ ।। इति प्राचीनं सुभाषितम्‌ । अनेन श्लोके न क थितं युक्तं न वेति कि ञ्चािƒन्तनीयम्‌ । येन के न प्रकारेणेत्यस्य कोऽर्थः? उचितेन अनुचितेन वेत्यभिप्राये श्लोकोक्तं न साधु । मांसाहारप्रदानेन कश्चित्‌ तुष्यतीति गां हत्वा मांसं...
  • वार्ता

    पाकिस्थाने उग्रवादिनां कृत्यम्‌

    इस्लामाबाद्‌उग्रवादिनां जन्मभूमौ पाकिस्थाने तेषां दुष्कृत्यानि मितिम्‌ अतीत्य प्रवर्तन्ते । ह्यः बुधवासरे चण्डा उग्रवादिनः खैबर्‌प्रान्ते विश्व विद्यानिलये...

    January 21st, 2016 | Read more