मदनव•र्देशं ज्वालयति

भारतवर्षे दिने दिने स्त्रीणां विषये प्रवर्तानो दुष्टाचारः सर्वान्‌ द्वेपयति । वयं सभ्याः किम्‌ इति प्रश्न उत्तिष्ठते । कामान्धाः पुरुषाः रावणदुःशासनकीचकादीन्‌ अतिशयानाः समस्तं राष्ट्रं बर्बरं कुर्वन्ति । केन मार्गेण दुष्टानाम्‌ एतेषां व्यवहारो विरमणीय इति न ज्ञायते । न कापि स्त्री सधैर्यं संचरितुं शक्नोति । देशस्यास्य वीथीषु...

मकरज्योतिरहस्यम्‌ !

तिरुवनन्तपुाम्‌ शबरिमलै देवालये मकरज्योतिविवादं वर्धयितुं नाहं अभिलषामि इति तिरवाङ्कूर देवस्वम्मण्डली प्रकटयति । मक राज्योतिमूलं तु बलिष्ठः धार्मिक श्रद्धातिशयः । अतः अयं मानवनिर्मित इति प्रसारे न उद्यु‘े मण्डली इति स्पष्टतां अकरोत्‌ । सर्वेषां विदित एव यत्‌ मक रज्योतिर्नापोन्नबलमेडुशिखरे मानवैः प्रज्वालिता ज्योतिरेवेति । मण्डली इममंशं अनुयनुते ।...

स्त्रीणां विषये समाजोऽपराधी

कनकाभरणानि धारयन्ती सुन्दरी युवतिरपि अर्धरात्रे निर्भयं नगरवीथीषु संचरितुं यदा शक्नोति, तदा देशोऽयं स्वतन् इति भावयितुं शक्यम्‌, तदैव समाजोऽयं नागरिक इति वक्तुं शक्यम्‌ इति महत्मनोऽभिप्राय आसीत्‌ । भारतवर्षं चतुष्षष्टिवर्षेभ्यः पूर्वं राजकीयं स्वातन्त्र्यम्‌ अलभत। तथापि वयं नागरिका इति सभया इति वक्तुं न शक्नुः । प्रतिदिनं वार्ता श्रूयते...

मूर्खाः सर्वत्र भवन्ति

अमेरिक देशे कश्चन मूर्खः प्राथमिक शालां प्रविश्य विंशतिं मुग्धान्‌ बालकान्‌, षड्‌ अन्यांश्च निर्दयं गुलिकास्त्रेणामारयत्‌ । अनया घटनया समस्तं जगदेव भ्रान्तम्‌ अभवत्‌ । हन्ता ततः स्वमातरं स्वं च प्राणैर्वियोजितवान्‌ । केन कारणेन स राक्षसकृत्यम् अकरोत्‌ इति न ज्ञायते । तस्य कोऽपि लाभो नासीत्‌ । स्वमेव हन्तुं...

युवतयः पलायन्ते

यौवने देहाक र्षणम्‌ अधिकम्‌ । प्रकृत्या चञ्चालं मनः । धनापेक्षा सर्वान्‌ आवृणोति । एतस्मिन्‌ काले गृहात्‌ पलायनं कुर्वतीनां युवतीनां संख्या वर्षे वर्ष वर्धते । पिता अधिक्षेपं कृतवानिति अल्पेन कारणेन बˆयो युवतयः केनापि साकं पलायनं कृत्वा ततो भ्रान्तिनिरसनेन उभयतो भ्रष्टाः प्राणान्‌ त्यजन्ति । अन्याः काचन वर्णयं...

सर्वाधिकारवाञ्छा

अधिकारासवः सर्वान्‌ मदयति । यावान्‌ अधिकारो लभ्यते, ततोऽधिकम्‌,अधिकारं वाञ्छति । पूर्वेव राजानः एवमेव चक्रु: । अर्वाचीने कालेऽपि हिट्‌लर्‌ प्रभृतयः सर्वाधिकारिणो भूत्वा विश्वविनाशं स्वात्मविनाशं च चक्रु: । प्रजातन्त्रमार्गेणैव प्राप्ताधिकाराः सर्वाधिकारिणो भूत्वा प्रजातन्त्रं नाशयितुं प्रयेतिरे अधुना ईजिप्तदेशस्य एषैव कथा । मुबारक नामानं सर्वाधिकारिणं जनाः पातयामासुः । तस्य...

धनाय किं न कुर्वन्ति?

अस्माकं देशे जनानाम्‌ आराध्यदेवताः चलचित्रनटाः, क्रिकेट्‌क्रीडापटवश्च । तान्‌ समस्ताः प्रजा जानन्ति । प्रधानमन्त्रिणो नाम आजानानोऽपि विद्यार्थी धावनानां शतकं साधितवन्तं क्रीडापटुं जानाति । कस्य चलचित्रनटस्य कया नट्या प्रेप्रसङ्गः प्रवर्तत इति सर्वो वक्तुं समर्थः । एतेषां नटानां क्रीडापटूनां च जनप्रियतां मूलधनं कृ त्वा के चन व्यापारिणः स्वोत्पादितानां...

पदव्यामोहो दुस्त्यजः

अधिकारप्राप्तिवेलायां सर्वे तुष्यन्ति । अधिकारत्यागवेलायां शोचन्ति । अधिकारव्यामोहो दृढो मानवेषु । अधिकारपदे कश्चन नास्तीति ज्ञात्वा समाजः परेद्युवि एव तम्‌ अवजानाति । तस्माद्‌ अधिकारस्थानं त्यक्तुं न कोऽपीच्छति । पुरा केचन तत्त्वनिष्ठा अभवन्‌ । महात्मा गान्धी स्वतन्त्रभारते किमपि स्थानं नैच्छत्‌ । लालबहादुरशास्त्री रेलापघातो जात इति मन्त्रिपदवीम्‌ एवात्यजत्‌...

इयं च तेऽन्या पुरतो विडम्बना

स्वतन्त्रे भारते वर्षे मद्यव्यसनं मा भूदिति महात्मा गान्धी ऐच्छत्‌ । मद्यपानप्रतिबन्धश्च के षुचिद्‌ राज्येषु घोषितः । ततः प्रतिबन्ध एवापाकृतः । सम्प्रति सर्वकार एव धनलोभेन मद्यपानं प्रोत्साहयति वीथ्यां वीथ्यां मद्यापणाम्‌ आरब्धुं प्रशासनमेव ददात्यनुतिम्‌ । शालानां विद्यालयानां देवालयानां च समीपे मद्यापणेन न भवितव्यम्‌ इति यद्यपि नियमो वर्तते,...

सम्मेलने विचारणीयम्‌

होरनाडुक्षेत्रे संस्कृतसम्मेलनं भविष्यतीति श्रुत्वा मोदामहे । कि न्तु सम्मेलने संस्कृतलोकस्य काः समस्याः विचारयिष्यन्ते? संस्कृताभिवृद्ध्यै किं करिष्यते? इति चिन्तनार्हेवावशिष्यते । प्रथमं तावद्‌ विद्यार्थिनां संख्यायाः ह्रासस्य विषये चिन्तनीयम्‌ । पाठशालासु नाममात्रेण विद्यार्थिनः सन्ति । श्रद्धया संस्कृतं वेदं वा मुख्यविषयत्वेन अधीयानाः क्व सन्ति ? संस्कृतविद्यार्थित्वेन वसतिं भोजनं च...