महामहोपाध्याय लक्ष्मणसूरिप्रणीता भारतसङ्‌ग्रहः विराट पव

अथ निश्चितान्तरक रणीयांस्तान्धौम्यः प्राह फफसर्वेऽपि यूयं कृ तबुद्धयः समुपासितवृद्धाश्च । तथापि वार्धकं पुरस्कृ त्य मयेदमुच्यते । छेकानां तिरश्चामिव कृच्छ्रो दशाविपाकोऽद्य भवतामुपस्थितः । तथा हि परागृहवासे परेच्छया वृत्तिः, अज्ञातचर्यायामन्तश्चैतन्यमात्रं, सेवास्वीकृतावात्मन्यप्यनीश्वरता । किं च। परिभवैकपदं राजकुलं, तेजस्वि च क्षत्रं, छिद्रान्वेषिणः, परे, दीर्घश्च कालो गूढं गमयितव्यः इति च...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

स्थित्वा चञ्चवा किमपि लिखतु । नूनमनेन लुब्धके न मृगमांसार्थिना तत्र कच्छपं परित्यज्य सत्वरं गन्तव्यम्‌ । ततोऽहं मन्थरस्य बन्धनं छेत्स्यामि। सन्निहिते लुब्धके भवद्भयां पलायितव्यम्‌। चित्रान्गलघुपतनकाभ्यां शीघ्रं गत्वा तथानुष्ठिते सति स व्याधः परिश्रान्तः पानीयं पीत्वा तरोरधस्थादुपविष्टः संस्तथाविधं मृगं विलोक्य कच्छपं जलसमीपे निधाय कर्तरिकामादाय प्रहृष्टमना मृगान्तिकं चलितः ।...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

औरसं कृतसंबंधं तथा वंशक्रमागतम्‌ । रक्षितं व्यसनेभ्यश्च मित्रं ज्ञेयं चतुर्विधम्‌ ।।३२ ।। तदत्रभवता स्वगृहनिर्विषेशं स्थीयताम्‌ । तच्छृत्वा मृगः सानन्दो भुत्वा स्वेच्छाहारं कृत्वा पानीयं पीत्वा जलासन्नतरुच्छायायामुपविष्टः । अथ मन्थरेणोक्तम्‌ सखे मृग ! एतस्मिन्निर्जने वने के न त्रासितोऽसि ? । कदाचित्किं व्याधाः संचरन्ति ? । मृगेणोक्तम्‌ अस्ति...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

परित्यागाश्च निःसन्गा भवन्ति हि महात्मनाम्‌ ।।३० ।। इति श्रुत्वा लघुपतनकोऽपि ब्रूते धन्योऽस्ति मन्थर ! सर्वथा श्लाघ्यगुणोऽसि। यतः सन्त एव सतां नित्यमापदुद्धरणक्षमाः । गजानां पन्कमग्नानां गजा एव धुरन्धराः ।।३१ ।। तदेवं ते स्वेच्छाहारविहारं कुर्वणाः सन्तुष्टाः सुखं निवसन्ति स्म । अथ क दाचिच्चित्रान्गनामा मृगः केनापि त्रासितस्तत्रागत्य मिलितः।...

गन्गालहरी५३

जगन्नाथः क विसार्वभौम एवासीत्‌ । तस्य काव्यस्यानुवादकरणं कष्टसाध्यं कर्म । सुधर्मायाम्‌ एतादृश कविकृतीनां परिचयः तेषां ग्रन्थेषु सामान्यजनानामभिरुचेरू त्पादनार्थमेव, व्याख्यानार्थं न । अनुवादस्य विस्तरणे स्थलावकाशो नैव । अल्पीक रणे अभिप्रायस्य क्रोढीकरणेन प्रमादश्च सहजः । अपि च पाठान्तरयुताः ग्रन्थाश्च बहवः । प्रतिपाठं मेधानुगुणं विवरीतुमपि शक्यते । तत्र...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

वर्णितवान्‌ । मन्थरः सादरं हिरण्यकं संपूज्याह भद्र ! आत्मनो निर्जनवनागमनकारणमाख्यातुमर्हसि । हिरण्यकोऽवदत्‌ चिरसंचितं मम धनं गृहीतम्‌ । ततः प्रभृति निजशक्ति हीनः सत्वोत्साहरहितः स्वाहारमप्युत्पादयितुमक्षमः । यच्चात्रैव यावञ्चया जीवनं तदतीव गर्हितम्‌ । इत्यालोच्याहं निर्जनवनमागतः । यतः वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्रसेवितं द्रृमालयं पक्व फलाम्बुभोजनम्‌ । तृणानि शय्या परिधानवल्क लं...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

भक्षितेनापि भवता नाहारो मम पुष्कलः । त्वयि जीवति जीवामि चित्रग्रीव इवानघ ।।२१ ।। हिरण्यको ब्रूते चपलस्त्वम्‌ । चपलेन सह स्नेहः सर्वथा न कर्तव्यः। तथा चोक्तम्‌ ह्न मार्जारो महिषो मेषः काकः कापुषस्तथा । विश्वासात्प्रभवन्त्येते विश्वासस्तत्र नोचितः ।।२२ ।। किं चान्यत्‌, शत्रुपक्षो भवानस्माकम्‌ । उक्तं चैतत्‌ दुर्जनः...

गन्गालहरी५२

स्वस्य पूर्वजानामुद्धाराय महाप्रयासेन भगीरथेन परमेष्ठिपरमेश्वरयोरनुग्रहविशेषेण भुवं नीतायाः सुरलोक नद्याः, गन्गायाः महिमानं बहुधा विवृत्य क वितल्लजः जगन्नाथः स्तुतेर्निदानमुपसंहृत्य ब्रवीति । ग्रन्थं च परिसमापयति । सेनयोरुभयोर्मध्ये के शवेन स्थापितरथः पार्थः बान्धवानां हतिमनिच्छन्‌ युद्धमेव पर्यत्यजत्‌ । तस्मिन्‌ कर्मश्रद्धां विवर्धयितुमिच्छया पार्थसारथिः कृ ष्णः अष्टादशाध्यायात्मिकां गीताम्‌ उपादिशत्‌ । विश्वरू पं...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

धनानि जीवितं चैव परार्थे प्राज्ञ उत्सृजेत्‌ । सन्निमित्ते वरं त्यागो विनाशे नियते सति ।।१८ ।। इत्याक र्ण्य हिरण्यकः प्रहृष्टमनाः पुलकि तः सन्नब्रवीत्‌ साधु मित्र ! साधु । अनेनाश्रितवात्सल्येन त्रैलोक्यस्यापि प्रभुत्वं त्वयि युज्यते । एवमुक्त्वा तेन सर्वेषां बन्धनानि छिन्नानि । ततो हिरण्यकः सर्वान्‌ सादरं संपूज्याह सखे...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

न गणस्याग्रतो गच्छेत्‌ सिद्दे कार्ये समं फलम्‌ । यदि कार्यविपत्तिः स्यान्मुखरस्तत्र हन्यते ।।१४ ।। तस्य तिरस्कारं श्रुत्वा चित्रग्रीव उवाच नायमस्य दोषः । यतः विपत्काले विस्मय एव कापुरुषलक्षणम्‌ । तदत्र धैर्यमवलम्ब्य प्रतीकारश्चिन्त्यताम्‌ । यतःह्न षड्‌ दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता । निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता...
  • वार्ता

    पाकिस्थाने उग्रवादिनां कृत्यम्‌

    इस्लामाबाद्‌उग्रवादिनां जन्मभूमौ पाकिस्थाने तेषां दुष्कृत्यानि मितिम्‌ अतीत्य प्रवर्तन्ते । ह्यः बुधवासरे चण्डा उग्रवादिनः खैबर्‌प्रान्ते विश्व विद्यानिलये...

    January 21st, 2016 | Read more