साधनबोधिनी२

विशिष्टानि तु कर्माणि समालोच्य विशिष्यते । भक्ति योग इति प्राज्ञैरभिधानं च दीयते ।। But, considering some specific actions, this is separated and name “Bhaktiyoga” is given by experts (in the scriptures). त्रिविधानि च कर्माणि देहवाक्चित्तकार्यतः । ईशान्वयस्तु सामान्यं भक्ति तत्वं तदेव हि ।। Those actions...

महामहोपाध्याय लक्ष्मणसूरिप्रणीता भारतसङ्‌ग्रहः विराटपर्व२

तच्छ्रवणेनैवाभीष्टसम्पत्तिं मन्वानः स मूढः स्वयमेवान्त्यमण्डनं विधाय, निशि तां शालां प्रविशन्‌, फफअयि मालिनि ! आगतस्तव पादताडनार्होऽयं जनः । विगमय मेऽन्गजपीडाम्‌फफ इत्यनुललाप । पूर्वमेवोपस्थितो वृकोदरस्तं मुष्टिघातं संपिण्डीकृत्य द्रौपद्यै दर्शयन्‌स्वमेव स्थानमुपेयिवान्‌ । अथ तयाहूय दर्शितैः सभापालैर्विज्ञापिते मत्स्ये, तद्‌भ्रातरः स्थलकूर्ममिवान्तर्गतावयवं तं ज्येष्ठं संस्कु र्वन्तस्तां तत्र दृष्टवा “यक्षानुरू पो हि...

साधनबोधिनी

कर्मवक्ति फलं चापि कर्मकाण्डो ह्यपूर्वतः । तत्तु सर्वं परिच्छिन्नं ज्ञायते श्रुतियुक्ति तः ।। Karmakanda talks about action (ritual) and its result in unique way. But that everthing is limited. This is known by the Veda and logic. अतो न तेन पूर्णत्वं बन्धकारि च तद्‌भवेत्‌ ।...

सत्यमार्गः धर्ममार्गः २ (सत्यमीमांसा)

धर्मराजः सत्यवचनशीलः । सत्यवचन प्रभावादेव रणरन्गे तस्य रथः भूमिं विहाय पादमितः आकारो चलति स्म । परन्तु रणान्गणे “अश्वत्थामो हतः (नामकुञ्जरः)” इति यदा असत्यं अवदत्‌ तदैव तस्य रथः भूमौ पतितः जीवने अनुसृतः पन्थाः सन्मार्गः सत्यमार्गः नीतिपथः भवेत्‌ । हरिश्चन्द्रः सत्यव्रती आसीत्‌ । तस्य जीवनपथि आपदानां सरणिः...

महामहोपाध्याय लक्ष्मणसूरिप्रणीता भारतसङ्‌ग्रहः विराट पव

अथ निश्चितान्तरक रणीयांस्तान्धौम्यः प्राह फफसर्वेऽपि यूयं कृ तबुद्धयः समुपासितवृद्धाश्च । तथापि वार्धकं पुरस्कृ त्य मयेदमुच्यते । छेकानां तिरश्चामिव कृच्छ्रो दशाविपाकोऽद्य भवतामुपस्थितः । तथा हि परागृहवासे परेच्छया वृत्तिः, अज्ञातचर्यायामन्तश्चैतन्यमात्रं, सेवास्वीकृतावात्मन्यप्यनीश्वरता । किं च। परिभवैकपदं राजकुलं, तेजस्वि च क्षत्रं, छिद्रान्वेषिणः, परे, दीर्घश्च कालो गूढं गमयितव्यः इति च...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

स्थित्वा चञ्चवा किमपि लिखतु । नूनमनेन लुब्धके न मृगमांसार्थिना तत्र कच्छपं परित्यज्य सत्वरं गन्तव्यम्‌ । ततोऽहं मन्थरस्य बन्धनं छेत्स्यामि। सन्निहिते लुब्धके भवद्भयां पलायितव्यम्‌। चित्रान्गलघुपतनकाभ्यां शीघ्रं गत्वा तथानुष्ठिते सति स व्याधः परिश्रान्तः पानीयं पीत्वा तरोरधस्थादुपविष्टः संस्तथाविधं मृगं विलोक्य कच्छपं जलसमीपे निधाय कर्तरिकामादाय प्रहृष्टमना मृगान्तिकं चलितः ।...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

औरसं कृतसंबंधं तथा वंशक्रमागतम्‌ । रक्षितं व्यसनेभ्यश्च मित्रं ज्ञेयं चतुर्विधम्‌ ।।३२ ।। तदत्रभवता स्वगृहनिर्विषेशं स्थीयताम्‌ । तच्छृत्वा मृगः सानन्दो भुत्वा स्वेच्छाहारं कृत्वा पानीयं पीत्वा जलासन्नतरुच्छायायामुपविष्टः । अथ मन्थरेणोक्तम्‌ सखे मृग ! एतस्मिन्निर्जने वने के न त्रासितोऽसि ? । कदाचित्किं व्याधाः संचरन्ति ? । मृगेणोक्तम्‌ अस्ति...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

परित्यागाश्च निःसन्गा भवन्ति हि महात्मनाम्‌ ।।३० ।। इति श्रुत्वा लघुपतनकोऽपि ब्रूते धन्योऽस्ति मन्थर ! सर्वथा श्लाघ्यगुणोऽसि। यतः सन्त एव सतां नित्यमापदुद्धरणक्षमाः । गजानां पन्कमग्नानां गजा एव धुरन्धराः ।।३१ ।। तदेवं ते स्वेच्छाहारविहारं कुर्वणाः सन्तुष्टाः सुखं निवसन्ति स्म । अथ क दाचिच्चित्रान्गनामा मृगः केनापि त्रासितस्तत्रागत्य मिलितः।...

गन्गालहरी५३

जगन्नाथः क विसार्वभौम एवासीत्‌ । तस्य काव्यस्यानुवादकरणं कष्टसाध्यं कर्म । सुधर्मायाम्‌ एतादृश कविकृतीनां परिचयः तेषां ग्रन्थेषु सामान्यजनानामभिरुचेरू त्पादनार्थमेव, व्याख्यानार्थं न । अनुवादस्य विस्तरणे स्थलावकाशो नैव । अल्पीक रणे अभिप्रायस्य क्रोढीकरणेन प्रमादश्च सहजः । अपि च पाठान्तरयुताः ग्रन्थाश्च बहवः । प्रतिपाठं मेधानुगुणं विवरीतुमपि शक्यते । तत्र...

हितोपदेशः प्रस्ताविका

वर्णितवान्‌ । मन्थरः सादरं हिरण्यकं संपूज्याह भद्र ! आत्मनो निर्जनवनागमनकारणमाख्यातुमर्हसि । हिरण्यकोऽवदत्‌ चिरसंचितं मम धनं गृहीतम्‌ । ततः प्रभृति निजशक्ति हीनः सत्वोत्साहरहितः स्वाहारमप्युत्पादयितुमक्षमः । यच्चात्रैव यावञ्चया जीवनं तदतीव गर्हितम्‌ । इत्यालोच्याहं निर्जनवनमागतः । यतः वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्रसेवितं द्रृमालयं पक्व फलाम्बुभोजनम्‌ । तृणानि शय्या परिधानवल्क लं...