हंससन्देश ४६

चोराक्रान्तं तदनु विपिनं चोळपाण्ड्यान्तरस्थं झिल्लीनादश्रवणपरुषं शीघ्रमेव व्यतीया । तीर्णे तस्मिन्प्रकटय सखे शीतलांस्ते निनादान्‌ शब्दायन्ते न खलु कवय सन्निधौ दुर्जनानाम्‌ ।। रामचन्द्र जगन्नायक वात्सल्यातिशयात्‌ निदेशे स्थितं हंसं त्वं पाण्ड्यदेशप्रवेशात्पूर्वं घोरमरण्य चोरैर्युतं द्रक्ष्यसि। अत जागरूकतया गच्छे’’ इति तं सखे इति सम्बोधनेन अभिमुखं कृत्वा सूचयति। ‘‘हे ! प्रियसख...

हंससन्देश ४५

सत्त्वे दिव्ये स्वयमुदयतस्तस्य धाम्न प्रसङ्गात्‌ मञ्जूषायां मरकतमिव भ्राजमानं तदन्त। चेतो धावत्युपहितभुजं शेषभोगे शयानं दीर्घापाङ्गं जलधितनयाजीवितं देवमाद्यम्‌ ।। रामचन्द्र श्रीरङ्गं महद्धाम दिव्यविमानाकारेण तपत ब्रह्मण पुरत क्षीरसागरात्‌ स्वयं व्यक्तमभवत्‌। तदेव दिव्यधाम अनन्तपीठे प्रतिष्ठाप्यते’’ इति सारणेन साकेतनगरमध्युपिषतं शेषशायिनं, हंसं समुद्धिश्य विवृणोति। ‘हे राजहंस ! तत्‌ दिव्यं श्रीरङ्गधाम शुद्धसत्वेन...

हंससन्देश ४४

तीरे तस्या विरचितपदं साधुभिस्सेव्यमानं श्रद्धायोगाद्विनमिततनुश्शेषपीठं भजेथा । यस्मिन्नस्मत्कुलधनतया सौम्य साकेतभाज स्थानं भाव्यं मुनिभिरुदितं श्रीमतो रङ्गधाम्न।। रामचन्द्र पुष्करिण्या रोधसि अनन्तपीठं विराजते। भविष्यति श्रीरङ्गधाम्न निवासमत्रेति संसूच्य प्रदेशं तं सेवेषा इति हंसं सूचयति। ‘‘हे राजहंस ! चन्द्र पुष्करिण्या तीरे शेषपीठं त्वया संदृश्यते। पीठं तत्‌ साधुभि भगवद्भक्तै सेव्यमानम्‌। तत्र...

‘‘पाश्चात्यकाव्यमीमांसा’’ – ४

४ केचन पाश्चात्यकाव्यमीमांसका : १ प्लेटोमहाशय : अस्य काल क्रिपू४ शतकम्‌। अस्य ग्रन्थ ‘रिपब्लिक्‌’ इति। कवे होमरस्य काव्यानि, रुद्रनाटकानि च, साक्रटीसस्य सुविस्तृता भर्भा इत्यादय अस्य एतङ्गन्यनिर्माणे प्रभोदका इति कथ्यते । २ अरिस्टाटल्‌महाशय : प्लेटोमहशयस्य प्रियशिष्य अयम्‌ अलेग्साण्डरस्य गुरुश्च। अस्यकाल क्रि.पू. ३८४ (जननम्‌), ३२२ (मरणम्‌)। ‘भाषणशास्त्रम्‌’...

हंससन्देश ४३

तस्मिन्‌ द्रक्ष्यस्यमरमहिलामौलिगन्धैरवन्ध्याम्‌ आतन्वानां व्यपगतरसं मानसे मानसं व। तीर्थैरन्यैरपि परिगतां शुद्धिहेतोस्समन्तात्‌ चन्द्रोल्लासप्रथितयशसस्सम्पदं पुष्करिण्या।। रामचन्द्र चोळदेशस्य महत्सौभाग्यमिव प्रवहन्त्याकावेर्या नद्या निकटे वर्तमानां चन्द्रपुष्करिणीं वर्णयति। हे! राजहंस! जनपदेऽस्मिन्‌ कावेर्यास्तीरे चन्द्रपुष्करिणीत्यभिध तटका वर्तते। तत्र देवाङ्गना स्नातुमहमहमिकया आगच्छन्ति। तासां देवस्त्रीणां कवरीषु धृतानि पुष्पाणि स्वेषां सौरभै अनवरतं प्रदेशं तं सुगन्धयति। हंस !...

हंससन्देश ३९

स्मिनग्धच्छायं तदनु विततं तस्य धामेव नीलं नीलरक्षानियतललितं काननं संविचीया। दृष्टे तस्मिन्ननिमिषवधूनित्यनिर्वेशयोग्ये स्वर्गोद्यानश्रियमपि लघुं मंस्यते मानसं ।। रामचन्द्र श्वेताद्रिसमीपे वर्तमानं हंसं ‘तत्‌वनं नीलीनाम्नी निशाचरी रक्षति। तत्‌ अतीव रमणीयं वर्तते। तत्वं परिचिनुया’ इति तस्य वनस्य रामणीयकं वर्णयति। ‘हे! राजहंस! श्वेताद्रिनाथे पुण्डरीकाक्षे त्वया संदृष्टे समीपे एवातीव गाढया वनतरूणां...

बलिचक्रवर्ती

विष्णुभक्त स्य प्रह्लादस्य सुतः बलिः । सः असुराणां चक्रवर्ती । सः बाल्ये एव पितामहस्य सभ्रातृकस्य हिरण्यक शिपोः विष्णुना मरणं शुश्राव । सः विद्वेषिणः सुरान्‌ मर्दितुं ससैन्यः अमरावतीं ययौ । भीतः इन्द्रः राज्यं त्यक्त्वा पलायामास । बलिः असुरान्‌ सर्वान्‌ आहूय देवराजधान्यामेव न्यवसत्‌ । तस्य महान्तं यागं...

मरणनिवेदनम्‌

जिएस्‌एस्‌ मूर्ति…, बेंगलूरु आगन्तुकामायां सन्ध्यायां वीथीदीपेषु तदानीमप्यदीपितेषु यदा मम स्वसा मामतर्जयत्‌ कुतस्त्वं तव गृहपाठ न सम्यक्‌ कृतवती इति, अहं गृहदेहल्यां स्थिता अरुदम्‌ । सन्ध्यामन्दप्रकाशे वीथ्यां मम निकटमागच्छन्तीं का#ादहमपश्यम्‌ । तस्मै स्वागतं वक्तु महं प्रसन्नतां प्राप्तुयते । सा मम वयस्या प्रभा इत्यहमभ्यजानां यदा सारस्मद्गृहसोपानमारुह्य मम वामहस्तमगृ†ात्‌...

अनुभवः रोमाञ्चनञ्च स्वयंपाकः प्रायागिक पाठश्च

तदा अहं बिएड्‌ प्रशिक्षणछात्रः आसम्‌ । भाटक प्रकोष्ठे मम आवासः । शिक्षण प्रबोधन प्रशिक्षणेन सह स्वयं पाक स्यापि प्रायोगिक पाठः मम आपतितः । मम बिण्डीनफ लस्य कवथितं बहु इष्टम्‌ । स्वगृहे तत्‌ बहुवारं आस्वादितवान्‌ आसं, परं स्वयमेव पाकं न कृ तवान्‌ आसम्‌ । तद्दिने प्रातः...

रावणवधाख्यं महाकाव्यम्‌ २

आदौ पद्यत्रयं दृश्यताम्‌ अभून्नृपो विबुधसखः परन्तपः श्रुतान्वितो दशरथ इत्युदाहृतः । गुणैर्वरंभुवनहितच्छलेन यं सनातनः पितारमुपागमत्‌ स्वयम्‌ ।। सोऽध्यैष्ट वेदास्त्रिदशानयष्ट पित¦न्‌ अपारीत्‌ सममंस्त बन्धून्‌ । व्यजेष्ट षडवर्गमरंस्त नीतौ समूलघातं न्यवधीदरींश्च ।। वसूनि तोयं घनवद्‌ व्यतारीत्‌ सहासनं गोत्रभिदाध्यवात्सीत्‌। न त्र्यम्बकादन्यमुपास्थितासौ यशांसि सर्वेषुभृतां निरास्थत्‌ ।। अत्र तिङन्तानि लुङि प्रयुक्तानि...
  • वार्ता

    पाकिस्थाने उग्रवादिनां कृत्यम्‌

    इस्लामाबाद्‌उग्रवादिनां जन्मभूमौ पाकिस्थाने तेषां दुष्कृत्यानि मितिम्‌ अतीत्य प्रवर्तन्ते । ह्यः बुधवासरे चण्डा उग्रवादिनः खैबर्‌प्रान्ते विश्व विद्यानिलये...

    January 21st, 2016 | Read more