काकतालीयम्‌ २

‘उत्तमकार्य्‌ एतत्‌ । परोपकारः खलु पुण्याय ! ममापि अत्र भागः भवतु । एतत्‌ सुवर्णक ‘णं स्वीकुरुताम्‌ । भवतोः प्रयत्नः सफलः भवतु’ इति उक्त्वा रुद्राम्बा हस्ते धृतम्‌ क ‘णयुगलं निष्कास्य वृक्षमूले स्थापितवती । ‘चिरं जीवताम्‌’ इति आशिषा अनुगृह्यः ततः निर्गतवती सा । प्रकाशमानं तत्‌ सुवर्णक ‘ण...

काकतालीयम्‌ – २

अनन्तरदिने प्रातः तौ भोजनं कृत्वा गृहात्‌ निर्गतौ । ‘पुत्री उद्योगाभिमुखौ जातौ’ इति सन्तोषेण पिता आशिषा अनुगृह्य तौ प्रेषितवान्‌ । गृहात्‌ निर्गतौ तौ ग्रामम्‌ अतिक्र म्य गतवन्तौ । किन्चिद्दूरं गमनानन्तरं मार्गपार्श्वे स्थितम्‌ एकम्‌ अश्वत्थवृक्षं दृष्टवन्तौ तौ । ‘पश्यत्‌ भोः! एतत्‌ तु उत्तमं स्थलम्‌ । निद्रार्थं पर्याप्तमात्रेण...

काकतालीयम्‌

रामः कृष्णः च सहोदरौ । तौ नगरे विद्याभ्यासं समाप्य ग्रामं प्रत्यागतवन्तौ । यद्यपि तौ युवकौ दृढकायौ, तथापि उद्योगप्राप्त्यर्थं कमपि प्रयत्नं न आरब्धवन्तौ । भोजनं तु गृहे भवति । भोजनानन्तरम्‌ एतौ सम्यक्‌ निद्रां कुरुतः । पुनश्च मित्रैः सह जल्पनं, कुत्रापि कोणे उपविश्य अक्षक्रीडनम्‌ । पित्रार्जिता सम्पत्तिः...

अक्षर कार्यक्रमः

जयपुरम्‌ दूरदर्शन जयपुर केन्द्र ४ तम दिना‘तः संस्कृत अक्षर कार्यक्रमः प्रतिदिनं सायं ५३० वादनतः प्रसारयिष्यन्ति इति वार्ता

पदबन्धः

  (अ) वामतः दक्षिणम्‌ । १ अयं भारं वहति। (५) ३ जलबिन्दुः असौ । (३) ५ कृतस्य कर्मणः फफलम्‌। (५) ७ माता इयम्‌ । (३) ८ चतुर्दशीसम्बन्धी राक्षसः। (५) ११ दुष्टो यवः । (३) १२ इन्दुं धृतवानयं देवः । (विसर्गरहितः) (५) १४ नावं चालयत्येषः ।...

सुभाषितम्‌

कान्ताक टाक्षविशिखा न लुनन्ति यस्य चित्तं न निर्दहति कोपकृशानुतापः । कर्षन्ति भूरिविषयाश्च न लोभपाशा लोक त्रयं जयति कृत्स्नमिदं स धीरः ।।

संस्कृताध्ययनस्य प्रयोजनानि

डा डि शीलाकुमारी, मैसूरु पुरातनकालस्य इदानींतनयुगस्य विद्याभ्यासक्र मः बहुधा विभिन्नः । वेदोपनिषत्काले गुरुकु लानि असान्‌ । गुरुशिष्याणां विद्याभ्यासक्रमः अनेक वर्षपर्यन्तं प्रचालितः असीत्‌ । पूर्णविद्याप्राप्त्यानन्तरमेव शिष्यः गुरुकु लात्‌ बहिः गच्छति स्म । विद्यायाः अध्ययनं, मननं, ध्यानं, निदिध्यासनम्‌ आवश्यकं कर्तव्यमिति परिगणितमासीत्‌ । तदनन्तरं तस्य जीवनोपायः अध्यापनेन वा...

एक सत्यलघुकथा कस्यचित्‌ क्लेशः

विनयशीलेएकेन शिक्षकेण कतिपयवर्षात्‌ प्राग्‌ एकं पुस्तकं प्राप्तं यस्मिन्‌ हिन्दीभाषायाः श्रेष्ठस्य कवेः गोस्वामिनः तुलसीदासस्य विश्रुतस्य महाकाव्यस्य श्रीरामचरितमानस्य खेदजनकं समीक्षणम्‌ आसीत्‌ । तस्मिन्‌ पुस्तके ये आक्षेपाः आसन्‌ तेषां निराक रणं तेन एक स्यां हिन्दीपत्रिकायां शताधिक लेखेषु विहितम्‌ । तान्‌ लेखान्‌ समाहत्य सः स्वधनव्ययेन एक स्मिन्‌ पुस्तके प्राकाश्यं...

अन्न प्रतिक्रिया

ह्रष्टो ब्रह्माचारी भोजनाय जगाम । स्थाल्यां विभिन्न व्यञ्जन मिष्टान्नपक्व ान्नफ ल भोज्यान्‌ पदार्थान्‌ विप्राय प्रदाय गृहपतिः किञ्चित्कार्यवशाद्‌ क्त वचित्क्षणंजगाम । भोजयन्ती गृहिणी क स्मिंश्चिदन्यस्मिन्कार्ये संलग्नाऽभूत्‌ । ब्रह्माचारी विप्रः वुभुक्षितैर्यथा भोक्त व्यं तथा भुक्त वान्‌ । भोजनं कि ञ्चिदेवावशिष्टं आसीत्तदेव ब्रह्माचारिणः दृष्टिः नातिदूरवर्तमाने हारेऽपतत्‌ । भोजनपात्रादनतिदूरं...

हास्यकणिका

एकदा कश्चिद्‌ शस्यप्रेमी एकं चिकित्सकमुपजगाम । उभयोः नमस्कारप्रकारो जात । चिकित्सकोऽपृच्छत्‌, श्रूयते यद्‌ भवान्‌ कदाचिदपि अस्वस्थः न जातः, पुनः अद्य किञ्चिद्‌ भवन्तं खिन्नं पश्यामि , किं तत्रकष्टास्य कारणम्‌ । जनोऽब्रवीत्‌ सत्यमेव श्रतं भवता, मयाऽद्य किञ्चिद्‌ दुःखमनुभूतं अत एव पलायित इव भवन्त उपेतः। भवान्‌ वैद्यः क्रियतां...
  • सुभाषितम्‌

    सुभाषितम्‌

    सन्त्येव सज्जानाः सन्त्येव पण्डिताः सन्त्येव देवालया योगिनश्च । दौर्जन्यमज्ञानमपि नास्तिक त्वं च कस्मान्नु वर्धते नागराज ।।...

    January 23rd, 2013 | Read more
  • विविध

    मदनव•र्देशं ज्वालयति

    भारतवर्षे दिने दिने स्त्रीणां विषये प्रवर्तानो दुष्टाचारः सर्वान्‌ द्वेपयति । वयं सभ्याः किम्‌ इति प्रश्न उत्तिष्ठते...

    January 23rd, 2013 | Read more