कः सुखी नरः?

राजना कश्चन रोगपीडितः आसीत्‌ । कुशलाः राजचिकित्सकाः आगमन्‌ । चिकित्सां च यथोचितमकुर्वन्‌ । सः न स्वस्थः अभूत्‌ । अन्ये समीपग्रामस्थाः निपुणाः चिकित्सकाश्च आजग्मुः । तेऽप्यसमर्थाः राज्ञः रोगनिवारणे समजनिषतः । राजा घोषणां प्राकटयत्‌ ‘‘यः कोपि मां नीरोगं करोति तस्मै अर्धराज्यं प्रदास्यामि’’ इति । देशीयाः, अन्ये च वैद्याः एकत्र मिलिताः अभूवन्‌ । परस्परं समालोच्य चिकित्सां कर्तुं च ऐच्छन्‌ । कस्यापि रोगनिवारणोपायः न स्मृतिपथमगांत्‌ । तेष्वेकः भिषक्‌ अब्रवीत्‌ । अस्ति कश्चिदुपायः । यदि कस्यचित्‌ सुखिनः पुरुषस्य कवचं अवतार्य राजा स्वयं धारयति, तर्हि सः स्वस्थः भविष्यति इति । राजा वैद्यानां अभिप्रायं शुश्राव। सुखिनं पुरुषं अन्वेष्टुं राजकुमारमेव प्राहिणोत्‌ । सः स्वमित्रैः सह देशं देशं ग्रामं ग्रामं च जगाम । तैः राज्यं सर्वमपि परिभ्रान्तम्‌ । कुत्रापि सुखी नरः न प्राप्तः। एकस्यां रात्रौ कस्मि ̈श्चित्‌ कुटीरे दम्पती सम्भाषणरतावास्ताम्‌ । पुरुषः स्त्रियं ब्रवीति स्म ‘‘प्रभो भगवतः कृपया अहमद्य पर्याप्तं भुक्तवानस्मि । निद्राः नयने पूरवति । अहमद्य सर्वथा सुख्यस्मि । नान्यत्‌ किंचिदपि अपेक्षे’’ इति । राजकुमारः सर्वं शुश्राव । मित्रं एकं ‘कुटीरस्य अन्तः गत्वा तस्य सुखिनः पुरुषस्य कवचमानयेति’ चाब्रवीत्‌ । यदि तस्यापेक्षा स्यात्‌ पर्याप्तं धनं दातुं च सूचयामास । तस्य सखा अन्तः प्रविश्य कवचहीनं पुरुषं दृष्ट‰ा तमेव राजकुमारस्य समीपं निनाय । राजकुमारः तमब्रवीत्‌ ‘‘अस्य देशस्य राजा रुग्णः। सः सुखिनः पुरुषस्य कवचं धारयति यदि, नीरोगो भविष्यतीति चिकित्सकाः ब्रुवन्ति । ततः तव कवचं देहि । पर्याप्तं दीयते’’ इति । सः पुरुषः राजकुमारं प्राह  ‘‘मम कवचमेकमपि नास्ति। कदापि जीवने मया कवचं न धारितम्‌ । कथं दद्याम्‌’’ इति ।

6 Comments to “कः सुखी नरः?”

  1. Amrendra Singh says:

    Sir, I want to learn Sanskrit, please provide Hindi translation of the articles, so that one can understand it.
    I read the above article and also the news of this paper, but understand only little bit. if Hindi version will be available in next column, it will be helpful for us in understanding as well as learning our mother language.

    With Regards
    Amrendra Singh

    • V S SAMPATHKUMAR says:

      Sir:
      Please do not attempt to read translations. Just learn as a child learns a language and speaks. to the extent understandable. Persistent. Do not be a drop out. Let it take any number of years.
      One clue: there are on line sanskrit dictionaries available. for example spokensanskrit.de
      On caution: One word has several meanings. You should take a suitable one.

    • Sayon kanti kar says:

      In order to understand basic concepts and basic communication, you can take the help of the online Spoken Sanskrit videos available on Youtube published by “Rashtriya Sanskrit Samsthan”. You can also take the help of the book “Bhasha Pravesh” or “Abhyas pustika” by Samskrita Bharati.
      All the best.
      Sayon
      Jayatu samskritam, Jayatu Bharatam

  2. सुखी नरस्य तु त्वचा सुरक्षितां गच्छेद् इत्येतदेव पर्याप्तम् । कुतः कवचं आनयेद् सः ।

  3. Sridhar Kalyan says:

    yadi Raja Chikitsalayam gaccati cet saha tarhi swastaha bhavet.
    भवती काञ्चित् भारतीयभाषां जानाति चेत् संस्कृतं सुलभम् एव.

  4. Shrinivas says:

    बहु समीचीनम् | कथानकं ज्ञातुं अति सरलमस्ति |

Leave a Reply